Radosław TusznioArkeolog Zofia Kowarska, Ptolemais kalıntılarında oyunun tahtalarını fotoğraflıyor.

Modern Libya'daki antik Ptolemais şehrinin kalıntıları, uzun zamandır heyecan verici arkeolojik keşifler sunuyor. Son yıllarda arkeologlar, şehrin akropolünü inceleyip, antik bir gemi enkazını araştırmak için su altı dalışları gerçekleştirdi. Ancak şehrin en ilginç keşiflerinden biri, şimdi kamuoyuna duyurulan 100'den fazla oyun tahtası koleksiyonu oldu.

Muhtemelen dama ve üç taş gibi oyunlarda kullanılan bu tahtaların, Ptolemais'in 7. yüzyıldaki çöküşünden sonra bölgede yaşayan çobanlar tarafından oyalanmak amacıyla eski binaların taşlarına kazındığı düşünülüyor. Bu taşların kalıntıları günümüzde hala görülebiliyor.

Ptolemais Antik Yunan Kalıntılarında Bulunan Oyun Tahtaları

Science in Poland kaynaklarına göre, oyun tahtaları, 2023'te sivil huzursuzluk nedeniyle uzun bir süre duraklayan Varşova Üniversitesi'nden arkeologlar tarafından keşfedildi. Arkeologlardan Zofia Kowarska, siza adı verilen bir oyunda muhtemelen kullanılan tahtaları belgelemeye başladı.

Zofia KowarskaVarşova Üniversitesi'nden arkeologların Ptolemais'te keşfettiği oyun tahtalarından biri.

Oyunların birçok farklı versiyonu var ve bazıları modern dama veya üç taş oyununa benziyor. Ancak Kowarska, yalnızca birkaç tahtanın bulunacağını düşünürken, kalıntılar arasında onlarca tahtanın dağılmış halde olduğunu görünce şaşırdı.

“Araştırmama başladığımda, sadece birkaç tahtanın bulunacağını düşünmüştüm ama birkaç gün sonra 100'den fazla buldum ve bu da son değil, araştırmalarımıza devam edeceğiz.” dedi. “Kalıntılardaki tahtaların varlığı, bu oyunların oldukça yaygın bir eğlence biçimi olduğunu gösteriyor. Bazen bir yerde yan yana on, yirmi veya otuz tahtayı bir arada buluyoruz.”

Oyun tahtalarının kesin tarihlendirilmesi zor olsa da, arkeologlar, tahtaların Ptolemais'in 7. yüzyıldaki Arap fetihlerinden sonra uzun bir süre şehir kalıntılarına kazındığına inanıyor. Bu tahtaların, çobanların otlayan sürülerine göz kulak olurken zaman geçirmek için basit oyunlar oynadıkları sırada kazındığı düşünülüyor.

Zofia KowarskaPtolemais'te bulunan bir oyun tahtasının yakından görünümü, modern dama veya üç taş oyununa benzeyen bir eğlencede kullanılmış olabilir.

“Antik şehrin alanı gelişmemiş durumda, ancak her zaman hayvanlar, keçiler ve koyunlar için mükemmel otlaklar olan geniş arazilerle çevrili.” diyen Kowarska, “Binaların kalıntılarında, çevredeki araziden daha yüksek yerlerde ve binaların köşelerinde tahtalar buluyoruz. İnsanların hayvanları otlatırken bu yüksek yerlerde oturduğuna ve çevreyi ve hayvanları daha rahat gözlemlediğine inanıyoruz. Orada biraz zaman geçirip, oyunlarla kendilerini eğlendiriyorlar.” dedi.

Ancak Ptolemais, modern çağda çobanların sürülerini izlerken huzur içinde oyun oynadığı bir yer haline gelirken, antik dünyada güçlü ve hareketli bir şehir durumundaydı.

Ptolemais’in Antik Dönemdeki Yükselişi ve Düşüşü

UNESCO raporlarına göre, Ptolemais M.Ö. 7. yüzyılda bir Yunan yerleşimi olarak kuruldu ve başlangıçta Barka iç şehri için bir liman olarak kullanıldı. Hellenistik dönemde, Büyük İskender'in M.Ö. 323'teki ölümünden sonra antik Mısır'ı ele geçiren Makedon hükümdarları Ptolemy I veya Ptolemy III tarafından resmi olarak kuruldu ve adlandırıldı.

Ptolemais, takip eden yıllarda — Roma döneminde de dahil olmak üzere — gelişti ve Hristiyanlığın bölgeye yayılmaya başlamasıyla önemli bir Hristiyan piskoposluğu haline geldi. Yunan kökenleri nedeniyle, şehir birçok Hellenistik özellik taşıyordu; savunma duvarları, şehir blokları, büyük evler, heykeller ve birçok hamam içeriyordu. Ancak Ptolemais, 7. yüzyıldaki Arap fetihlerinden sonra harabe haline geldi.

Radosław TusznioZofia Kowarska, taşlara kazınmış oyun tahtalarının kanıtlarını bulmak için Ptolemais kalıntılarını inceliyor.

Bir zamanlar hareketli bir metropol olan Ptolemais, kısa sürede çobanların ve sürülerinin hüküm sürdüğü bir yer haline geldi. Kazınmış tahtalar, bu dönemin bir kalıntısıdır ve bu tahtalarla oynanan oyunlar, bölgedeki modern oyunlara benzerlik gösteriyor olsa da, arkeologlar bu geleneklerin hızla geçmişte kalmakta olduğunu belirtiyorlar.

“Günümüz Tolmeita [Libya'daki yakın bir köy] sakinlerinden bazıları bu oyunların kurallarını hala biliyor,” diyen Kowarska, “ama ne yazık ki, geleneksel eğlenceler kayboluyor ve mobil telefon oyunları gibi diğer aktiviteler devralıyor.” dedi.